Với tài sản ở ba nước, bạn có hai lựa chọn: một bản di chúc bao trùm tất cả, hoặc nhiều bản mỗi bản cho một nước. Cả hai cách đều được dùng trong thực tế và cả hai đều hợp lệ — nhưng mỗi cách có một kiểu hỏng riêng, và biết trước kiểu hỏng đó là cách chọn đúng.
Cách một: một bản bao trùm
Ba ưu điểm và một rủi ro.
Không có mâu thuẫn nội bộ, vì chỉ có một văn bản nói về toàn bộ tài sản.
Dễ cập nhật. Đời sống thay đổi thì sửa một chỗ, không phải rà ba bản để chúng vẫn khớp nhau.
Và thể hiện rõ một ý chí duy nhất, điều có trọng lượng khi cơ quan phải diễn giải.
Rủi ro: một bản phải thoả mãn yêu cầu về hình thức của nhiều hệ thống cùng lúc, và nó phải được chấp nhận ở nơi xa nhất về pháp lý. Nếu một nước đòi hình thức rất riêng, bản bao trùm có thể gặp khó ở đúng nước đó.
Cách hai: nhiều bản theo nước
Ba ưu điểm và một rủi ro lớn hơn.
Mỗi bản làm đúng theo tập quán và hình thức của nước đó, nên khả năng được chấp nhận cao và thủ tục ở đó thường nhanh hơn.
Thủ tục chạy song song. Tài sản ở một nước không phải chờ thủ tục ở nước khác xong.
Và ngôn ngữ đúng ngay từ đầu, giảm nhu cầu dịch và hợp pháp hoá.
Rủi ro lớn nhất là huỷ bỏ chéo: di chúc thường có điều khoản tuyên bố huỷ mọi di chúc trước đó. Bản lập sau có thể vô tình xoá bản lập trước ở nước khác — và người thừa kế chỉ phát hiện khi đã muộn.
Bốn quy tắc nếu chọn nhiều bản
Chúng xử lý gần hết rủi ro của cách hai.
Mỗi bản phải nêu rõ phạm vi của mình — chỉ định đoạt tài sản ở nước đó, và không ảnh hưởng tới các di chúc khác.
Điều khoản huỷ bỏ phải được giới hạn, tuyệt đối không để nguyên câu huỷ mọi di chúc trước đó theo mẫu.
Mỗi bản nên nhắc tới sự tồn tại của các bản kia, không cần chi tiết nhưng đủ để người đọc biết còn văn bản khác.
Và cùng một luật sư hoặc ít nhất các luật sư có liên hệ với nhau nên biết toàn bộ bức tranh. Đây là điểm hay bị bỏ qua nhất và cũng là nguyên nhân thường gặp nhất của mâu thuẫn giữa các bản.
Hình thức: nơi di chúc hay hỏng nhất
Bốn điểm cần kiểm cho từng nước.
Ai phải chứng kiến và bao nhiêu người, cùng điều kiện của người chứng kiến — nhiều hệ thống không cho người hưởng lợi làm chứng.
Có bắt buộc công chứng không, và có phải đăng ký vào sổ nào không.
Viết tay hay đánh máy, vì một số hệ thống yêu cầu di chúc tự viết phải do chính tay người lập viết toàn bộ.
Và yêu cầu về ngôn ngữ, cùng việc bản dịch có cần hợp pháp hoá không khi dùng ở nước khác.
Nhiều tranh chấp không phải về nội dung mà về hình thức — một di chúc nói rõ ý nguyện nhưng thiếu một yêu cầu hình thức có thể bị coi là không hợp lệ, và khi đó di sản chia theo luật như thể không có di chúc.
Lưu giữ và cho người thân biết
Ba việc, và chúng quan trọng ngang với nội dung.
Lưu ở nơi tìm được. Nhiều nước có sổ đăng ký di chúc; nơi nào có thì nên dùng, vì nó giải quyết vấn đề tìm kiếm ở tầm hệ thống.
Cho ít nhất một người biết có những văn bản nào và chúng ở đâu. Không cần cho họ đọc nội dung — chỉ cần họ biết tồn tại và biết gọi ai.
Và ghi lại danh sách tài sản kèm nơi có, cập nhật theo năm. Một di chúc hoàn hảo cũng không giúp được gì nếu không ai biết bạn có một tài khoản ở nước thứ ba — bài cuối của chuyên mục nói về chính bộ hồ sơ này.
Một bản hay nhiều bản thì tốt hơn?
Cả hai đều dùng được. Một bản bao trùm tránh mâu thuẫn nội bộ và dễ cập nhật nhưng phải thoả mãn hình thức của nhiều hệ thống. Nhiều bản chạy thủ tục song song nhanh hơn nhưng có rủi ro huỷ bỏ chéo.
Huỷ bỏ chéo là gì?
Di chúc thường có điều khoản tuyên bố huỷ mọi di chúc trước đó. Bản lập sau ở nước này có thể vô tình xoá bản lập trước ở nước khác, và người thừa kế chỉ phát hiện khi đã muộn.
Nếu chọn nhiều bản thì cần quy tắc gì?
Mỗi bản nêu rõ phạm vi chỉ định đoạt tài sản ở nước đó, giới hạn điều khoản huỷ bỏ, nhắc tới sự tồn tại của các bản kia, và để các luật sư liên quan biết toàn bộ bức tranh.
Hình thức di chúc cần kiểm gì?
Ai chứng kiến và bao nhiêu người, có bắt buộc công chứng hay đăng ký không, viết tay hay đánh máy, và yêu cầu về ngôn ngữ cùng hợp pháp hoá bản dịch. Thiếu một yêu cầu hình thức có thể làm di chúc không hợp lệ.
