Có những quốc tịch mà cả bốn loại giá trị ở bài trước đều gần bằng không, trong khi chi phí thì không. Nhận ra chúng là việc nên làm trước khi nhận thêm, chứ không phải sau — nhưng phần lớn người đọc bài này sẽ ở tình huống đã có rồi, nên bài cũng nói về điều đó.
Năm dấu hiệu
Càng nhiều dấu hiệu, khả năng quốc tịch đó chỉ là chi phí càng cao.
Không cho quyền cư trú nào mới. Nơi nó cho quyền ở đã nằm trong phạm vi của một quốc tịch khác bạn đang có.
Không truyền được cho con, hoặc chỉ truyền được với điều kiện bạn không đáp ứng — chẳng hạn yêu cầu cư trú ở nước đó mà bạn không có.
Không khác biệt về vùng. Nếu nó ở cùng khu vực và cùng khối với một quốc tịch khác của bạn, giá trị dự phòng gần như trùng lặp.
Không ai trong gia đình có nó.
Và nó tạo ra nghĩa vụ chủ động. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất — một quốc tịch không cho gì nhưng đòi bạn khai báo, đăng ký hoặc thực hiện nghĩa vụ nào đó là quốc tịch có chi phí ròng.
Ba loại chi phí
Để đối chiếu với bốn loại giá trị.
Chi phí hành chính. Giấy tờ phải gia hạn, đăng ký phải làm, khai báo phải nộp. Nhỏ từng lần nhưng lặp lại suốt đời.
Chi phí nghĩa vụ. Nghĩa vụ thuế nếu hệ thống đó gắn nghĩa vụ với quốc tịch, và các nghĩa vụ công dân khác. Chuyên mục nghĩa vụ chồng lấn của site này nói kỹ.
Và chi phí phức tạp. Mỗi quốc tịch thêm vào tạo ra các cặp quan hệ mới — với ba quốc tịch là ba cặp, với bốn là sáu. Đây là chi phí lớn nhất và khó nhìn thấy nhất.
Bốn hoàn cảnh hay tạo ra quốc tịch kiểu này
Không phải ai cũng chủ động nhận.
Sinh ra đã có mà không biết. Sinh trên lãnh thổ một nước áp dụng nguyên lý nơi sinh, hoặc có cha mẹ mang quốc tịch mà mình không nghĩ tới.
Nhận qua kết hôn hoặc qua thủ tục gia đình mà không cân nhắc riêng.
Nhận vì một lý do đã hết. Một quốc tịch nhận để làm việc ở nước đó, rồi mình chuyển đi và không quay lại.
Và nhận theo nguồn gốc vì thấy có thể. Đây là hoàn cảnh phổ biến nhất trong nhóm, vì việc đủ điều kiện dễ bị nhầm với việc nên làm.
Hai trường hợp trông giống mà không phải
Để không kết luận vội về một quốc tịch.
Quốc tịch chưa dùng không đồng nghĩa với quốc tịch vô dụng. Giá trị dự phòng và giá trị truyền cho con đều không đòi bạn phải dùng. Một quốc tịch nằm im ba mươi năm vẫn có thể là thứ quan trọng nhất trong đời con bạn.
Và quốc tịch có chi phí không đồng nghĩa với quốc tịch nên bỏ. Phép tính đúng là so chi phí với cả bốn loại giá trị, trong đó hai loại chỉ hiện ra ở tương lai. Bỏ một quốc tịch vì phiền giấy tờ hôm nay là đổi một thứ không lấy lại được để lấy một sự tiện lợi có thể giải quyết bằng cách khác.
Nếu đã ở trong tình huống này
Ba hướng, và hướng đầu là hướng nên xét trước.
Giữ nhưng quản lý tốt. Với phần lớn trường hợp, chi phí thật sự là hành chính và quản lý được — và quốc tịch đó vẫn là một phương án dự phòng, dù mờ nhạt. Chuyên mục quản lý hộ chiếu của site này nói cách.
Giữ nhưng làm rõ nghĩa vụ. Nếu chi phí là nghĩa vụ khai báo, việc làm đúng một lần rồi thành nếp sẽ rẻ hơn nhiều so với việc để tích lại — và rẻ hơn rất nhiều so với việc phát hiện muộn.
Hoặc cân nhắc thôi quốc tịch đó. Đây là hướng nặng nhất, không đảo ngược được, và có nhiều hệ quả hơn vẻ ngoài — chuyên mục sắp xếp lại của site này dành riêng cho nó, và kết luận ở đó là: đây là việc phải tính rất kỹ, không phải việc dọn dẹp.
Làm sao biết một quốc tịch chỉ thêm nghĩa vụ?
Năm dấu hiệu: không cho quyền cư trú nào mới, không truyền được cho con, không khác biệt về vùng so với các quốc tịch khác, không ai trong gia đình có, và nó tạo ra nghĩa vụ chủ động như khai báo hay đăng ký.
Các loại chi phí của một quốc tịch là gì?
Ba: chi phí hành chính (giấy tờ, đăng ký, khai báo lặp lại suốt đời), chi phí nghĩa vụ (thuế nếu hệ thống đó gắn nghĩa vụ với quốc tịch), và chi phí phức tạp từ các cặp quan hệ mới.
Vì sao nhiều người có quốc tịch kiểu này?
Bốn hoàn cảnh: sinh ra đã có mà không biết, nhận qua kết hôn hoặc thủ tục gia đình mà không cân nhắc riêng, nhận vì một lý do nay đã hết, và nhận theo nguồn gốc vì thấy đủ điều kiện — việc đủ điều kiện dễ bị nhầm với việc nên làm.
Đã có rồi thì nên làm gì?
Ba hướng: giữ nhưng quản lý tốt vì chi phí thật sự thường chỉ là hành chính; giữ nhưng làm rõ nghĩa vụ và làm đúng một lần rồi thành nếp; hoặc cân nhắc thôi quốc tịch — hướng nặng nhất và không đảo ngược được.
